L?ch s? v? gi?y (Ph?n 2)

N?m kh?i ??u s?n xu?t gi?y ? m?t s? n??c

• 1100: Tay Ban Nha: San Felipe (Xativa) g?n Valencia
• 1109: V?n ki?n lau ??i nh?t ???c vi?t tr¨ºn gi?y t?i Sicilia
• 1225: V?n ki?n gi?y lau ??i nh?t ? Ph¨¢p
• 1246: Quy?n s¨¢ch c?a Behaim, linh m?c tr??ng ? Passau, l¨¤ c¨¢c ghi ch¨¦p tay tr¨ºn gi?y lau ??i nh?t ? ??c
• 1268: Gi?y ???c s?n xu?t ? Y (Fabriano)
• 1283: M¨¢y xay gi?y ? Treviso
• 1293: M¨¢y xay gi?y ? Bologna
• 1390: M¨¢y xay gi?y ??u ti¨ºn ? ??c t?i N¨¹rnberg
• 1469: St. P?lten ? ¨¢o
• 1494: Stevenage ? Anh
• 1573: Klippan, Th?y ?i?n
• 1575: Mexico
• 1576: Moskva, Nga
• 1586: Dordrecht, H¨¤ Lan
• 1690: Germantown, M?

L?ch s? v? gi?y

S? d?ng gi?y lan r?ng

Ngay t? th? k? th? 2 ?? c¨® kh?n tay gi?y ? Trung Qu?c. T? B¨¢o B?c Kinh ph¨¢t h¨¤nh s? ??u ti¨ºn v¨¤o n?m 363 (ng?ng ph¨¢t h¨¤nh v¨¤o n?m 1936). Trong th? k? th? 6 ng??i ta ?? s?n xu?t gi?y v? sinh t? gi?y r?m r? r? ti?n nh?t. X??ng trong cung ?? s?n xu?t cho tri?u ?¨¬nh 720.000 t?m gi?y v? sinh v¨¤ th¨ºm v¨¤o ?¨® l¨¤ 15.000 t?m gi?y v? sinh t?m h??ng th?m, m?m v¨¤ c¨® m¨¤u v¨¤ng nh?t cho ho¨¤ng gia.

Ti?n gi?y

? Trung Qu?c vua ???ng Cao T?ng (650¨C683) ph¨¢t h¨¤nh ti?n gi?y l?n ??u ti¨ºn, ???c c?ng nh?n l¨¤ ti?n t? trong th? k? th? 10. V¨¤o kho?ng n?m 1300 ti?n gi?y c?ng ???c ban h¨¤nh ? Nh?t, Ba T? v¨¤ ?n ??.

? Vi?t Nam, trong quy?n Kham ??nh Vi?t s? Th?ng gi¨¢m c??ng m?c c¨® ghi l?i

    B¨ªnh Ty, n?m th? 9 (1396). (Minh, n?m H?ng V? th? 29)
    Th¨¢ng 4, m¨´a h?. B?t ??u ban h¨¤nh ti?n "th?ng b?o h?i sao".
    Thi?u b?o V??ng Nh? Chu ?? ngh? ??i l?i ch? ??. Quy Ly nghe theo, m?i ??nh ch? ?? ti?n gi?y nh? sau: lo?i 10 ??ng v? rau rong; lo?i 30 ??ng v?      th?y ba; lo?i m?t ti?n v? ?¨¢m may, lo?i hai ti?n v? con r¨´a; lo?i ba ti?n v? con lan; lo?i 5 ti?n v? con ph??ng; lo?i m?t quan v? con r?ng. Ng??i n¨¤o l¨¤m gi? ph?i t?i t? h¨¬nh, t?ch thu ?i?n s?n sung c?ng. Khi ti?n gi?y ?? in xong, h? l?nh cho dan ???c ?em ti?n th?c ??i l?y ti?n gi?y: c? m?t quan ti?n th?c ch?t ??i l?y ti?n gi?y m?t quan hai ti?n. C?m ch? dan gian kh?ng ???c d¨´ng ti?n ??ng, bao nhi¨ºu ti?n ??ng ??u n?p v¨¤o quan, n?u nh? ng??i n¨¤o t¨¤ng tr? ri¨ºng ho?c ti¨ºu d¨´ng ri¨ºng c?ng ph?i t?i nh? ng??i l¨¤m gi? ti?n gi?y.

N?m 1298 Marco Polo ?? t??ng thu?t l?i vi?c lan truy?n r?ng r?i c?a ti?n gi?y. Trong th?i gian n¨¤y ?? c¨® n?n l?m ph¨¢t l¨¤m gi?m gi¨¢ tr? xu?ng ch? c¨°n v¨¤o kho?ng 1% c?a gi¨¢ tr? ban ??u. ?? ch?ng n?n l¨¤m ti?n gi?, c¨® th?i gian ti?n gi?y ???c l¨¤m t? gi?y ??c bi?t c¨® c¨¢c ch?t ph? gia nh? s?i t?, thu?c tr? sau v¨¤ ch?t m¨¤u.

Gi?y ? chau ?u

Qua c¨¢c giao l?u v?n h¨®a gi?a ph??ng Tay Thi¨ºn ch¨²a gi¨¢o v¨¤ ph??ng ??ng ? R?p c?ng nh? qua n??c Tay Ban Nha th?i k? H?i gi¨¢o gi?y ???c mang ??n chau ?u t? th? k? th? 12.[1] Theo nh? Al-Idrisi t??ng thu?t l?i sau c¨¢c chuy?n du l?ch, ngay t? gi?a th? k? th? 12 ? San Felipe (Xativa) g?n Valencia ?? c¨® m?t n?n c?ng nghi?p gi?y ph¨¢t ??t, xu?t kh?u c¨¢c lo?i gi?y cao c?p sang c? c¨¢c n??c l¨¢ng gi?ng.

Sau khi ng??i ? R?p b? ?¨¢nh ?u?i kh?i Tay Ban Nha, v¨´ng quanh Valencia v?n c¨°n l¨¤ n?i c¨® t?m quan tr?ng trong c?ng nghi?p gi?y v¨¬ ? ?ay ng??i ta tr?ng ???c cay lanh (Linum), m?t nguy¨ºn li?u d¨´ng l¨¤m gi?y r?t t?t.

C¨´ng v?i vi?c s? d?ng v?n b?n ng¨¤y c¨¤ng ph? bi?n trong c¨¢c l?nh v?c kh¨¢c c?a v?n h¨®a (kinh t?, lu?t, h¨¤nh ch¨¢nh,...), t? gi?a th? k? th? 14 gi?y b?t ??u cu?c tranh ?ua v?i gi?y da (parchment). K? thu?t in s¨¢ch ra ??i t? gi?a th? k? th? 15 ?? ?¨¢nh d?u cho vai tr¨° c?a gi?y da tr? th¨¤nh v?t li?u ?? vi?t xa x?. M?c d¨´ r? ti?n, m?i cho ??n th? k? th? 17 gi?y, trong vai tr¨° l¨¤ v?t li?u ?? vi?t, m?i ??y l¨´i ???c gi?y da t??ng ??i ??t ti?n h?n.

Gi?y trong th? gi?i ? R?p

V¨¤o n?m 750 hay 751, k? thu?t s?n xu?t gi?y lan truy?n ??n Samarkand, c¨® l? qua c¨¢c t¨´ binh ng??i Trung Qu?c trong m?t cu?c tranh ch?p bi¨ºn gi?i, v¨¤ t? ??y k? thu?t n¨¤y lan r?ng kh?p th? gi?i ? R?p.[1] Nh? v¨¤o c¨¢c kh¨¢m ph¨¢ m?i, ng??i ta cho r?ng ? Samarkand gi?y ?? ???c bi?t ??n v¨¤ s?n xu?t tr??c ?¨® 100 n?m. Cay lanh (Linum usitatissinum) v¨¤ cay gai d?u (Cannabis L.) c?ng nh? n??c ??u c¨® ??y ??, ch?ng bao lau ng??i ? R?p ?? xay d?ng l¨ºn m?t c?ng nghi?p gi?y ph¨¢t ??t. Gi?y lan truy?n nhanh ch¨®ng ??n Maroc. M?t c?i xay gi?y ?? ???c xay ? Bagdad v¨¤o n?m 795, n?m 870 quy?n s¨¢ch l¨¤m b?ng gi?y ??u ti¨ºn ???c ph¨¢t h¨¤nh ? ?ay. Trong v?n ph¨°ng c?a ho¨¤ng ?? Harun al-Rashid ng??i ta ?? d¨´ng gi?y ?? vi?t. Sau ?¨® l¨¤ c¨¢c x??ng s?n xu?t ? Damascus, Cairo, ? c¨¢c t?nh B?c Phi cho ??n c? ph¨ªa tay.

Ng??i ? R?p ti?p t?c c?i ti?n k? thu?t s?n xu?t. Nh? v¨¤o c¨¢c ray m¨²c l¨¤m b?ng day kim lo?i m¨¤ ng??i ta ?? c¨® th? t?o ???c h¨¬nh ch¨¬m tr¨ºn gi?y (watermark). Gi?y ???c ph? keo t?t h?n nh? s? d?ng tinh b?t. (Ph? keo l¨¤ tr¨¢ng m?t l?p m?ng keo tr¨ºn m?t gi?y hay pha keo v¨¤o b?t gi?y l?ng tr??c khi m¨²c gi?y ?? gi?y l¨¢ng h?n v¨¤ ¨ªt h¨²t n??c h?n, m?c vi?t lem ¨ªt h?n.) C¨¢c ??n v? ?o l??ng di?n t¨ªch ???c ti¨ºu chu?n h¨®a. 500 t? gi?y l¨¤ m?t ram gi?y (th?p gi?y) ¨C rizmar. T? n¨¤y l¨¤ ngu?n g?c cho kh¨¢i ni?m v? ??n v? gi?y v?n c¨°n th?ng d?ng cho ??n ng¨¤y nay trong ng¨¤nh gi?y: m?t ram gi?y (ti?ng Anh: ream, ti?ng ??c: Ries, ti?ng Ph¨¢p: rame, ti?ng Tay Ban Nha: resma...).

Ngu?n wikipedia

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

IN C?NG NGHI?P V¨¤ QU?NG C¨¢O KCL Designs

HOTLINE: 01278.395.169

E-MAIL: quyen.inphunkcl@gmail.com

Website: m.zibon.cc